Pesten

Artikel verzorgd door Andrew Pranger

Pesten is een verschijnsel dat door de jaren heen een steeds vaker besproken onderwerp is geworden. Dit komt onder andere doordat er in de loop der jaren niet meer alleen maar aandacht wordt besteed aan de mens als groep, maar ook het individu. Deze tekst omschrijft eerst hoe pesten kan ontstaan, hoe het vaak in zijn werk gaat en tot slot worden er een aantal manieren genoemd over hoe je iets aan pesten kunt doen.

Wat is pesten?

Iedereen weet breed gezien wel wat pesten ongeveer inhoudt, maar hier is een “wetenschappelijke” omschrijving van wat pesten is.

“Pesten is het systematisch uitoefenen van psychische of fysieke mishandeling door één of meerdere individuen, op een persoon die niet in staat is zichzelf te verdedigen.”

Sommige mensen onderschatten de mogelijke –ernstige- gevolgen van pesten, in dit geval wordt pesten waarschijnlijk verward met plagen. Plagen is echter iets heel anders dan pesten.

Bij plagen is er sprake van een incident, iets wat dus niet elke keer voorkomt in een soortgelijke situatie.
Vaak gaat het er bij plagen vooral om dat men elkaar voor de gek wil houden, op een vaak vriendschappelijke manier.
De geplaagde is in staat zichzelf te verweren.
De “machtsverhouding” is gelijk. Dit wil zeggen dat geen van beide betrokken partijen afhankelijk is van de ander, of minder te zeggen heeft dan de ander. (Mensen die gepest worden voelen zich vaak letterlijk machteloos).
De geplaagde loopt geen blijvende psychische/fysieke schade op.

Hoe werkt pesten? De “rolverdeling”

Je kunt spreken van drie verschillende groepen die een rol spelen als je het hebt over pesten, waarover hieronder meer wordt uitgelegd.

1. Kinderen die pesten

Een pester kan om verschillende redenen pesten. Hij kan het bijvoorbeeld doen om indruk te willen maken op andere mensen. Hij wil misschien laten zien dat hij zelfverzekerd is, ongeacht of hij dit ook wel is, want het kan natuurlijk ook zijn dat de pester zelf heel onzeker is en dit door middel van pesten wil verbergen. Het kan ook komen omdat het kind de sociale vaardigheden mist om op een positieve/aardige manier contact te leggen. Sommige pesters werden vroeger zelf gepest en kunnen bijvoorbeeld denken dat ze zelf ook anderen moeten gaan pesten, zodat zijzelf niet meer het slachtoffer worden.

2. Kinderen die gepest worden

Sommige kinderen lopen meer kans om gepest te worden. Kinderen die al onzeker zijn stralen dit heel vaak uit, andere kinderen kunnen deze signalen heel goed oppikken. Het is alsof mensen vanaf kleins af aan al een ingebouwde radar hebben die zoekt naar kwetsbare kinderen. De kinderen die gepest worden hebben vaak moeite om zichzelf te verdedigen, hoe langer het gepest voortzet, hoe meer moeite ze krijgen om tegen het pesten in te gaan.

Ook kan gepest ertoe leiden dat kinderen zich gesloten gaan gedragen en moeite krijgen met hun gevoelens uiten. Dit leidt ertoe dat een kind misschien weinig vriendjes maakt en zich steeds eenzamer gaat voelen. Een kind dat veel gepest wordt gaat zich steeds onzekerder voelen, maar ook angstiger, omdat ze weinig vertrouwen hebben in hun omgeving. De gevolgen van pesterijen kunnen, zoals je ziet, vrij ernstig zijn en een kind kan hier veel schade aan oplopen.

3. De meelopers/toeschouwers

Tot slot heb je de laatste groep die (indirect) betrokken is bij het pesten. Het woord “meeloper” is een veelgebruikte term bij kinderen, het zijn de mensen die bang zijn zelf het slachtoffer te worden van pesterijen. Om deze reden komen ze niet op voor de gepeste mensen, of soms doen ze zelfs mee aan het pesten.

Omdat er over het algemeen veel meelopers zijn, is dit nog nadeliger voor de persoon die gepest wordt. Die krijgt het gevoel een hele groep tegen zich te hebben die hem pest, terwijl er zonder meelopers/toeschouwers misschien maar één persoon echt bezig is met pesten. Het meeloopgedrag van andere kinderen versterkt ook het pestgedrag van de pester, omdat die het gevoel krijgt dat de meeste kinderen achter zijn/haar gedrag staan. Deze laatste groep binnen het “systeem” van pesten moet dus zeker niet onderschat worden, omdat deze groep de negatieve effecten van pesten heel erg kan versterken.

Waarom kan pesten soms zo lang doorgaan?

Pesten is iets wat vaak jaren door kan gaan, dit kan door meerdere redenen komen:

Het kind dat wordt gepest schaamt zich voor deze situatie, waardoor hij er met niemand over praat. Vaak zijn de ouders er ook niet van op de hoogte dat hun kind gepest wordt. Omdat het kind er vaak niet over praat, is het voor een buitenstaander soms moeilijk om dit probleem te signaleren en aan te pakken.
Het komt vaak voor dat een kind die iemand pest dit doet om zichzelf beter te voelen. Deze “macht” wil de pester niet zomaar verliezen. Deze zal dan ook vaak niet meewerken aan de eventuele maatregelen om het pesten tegen te gaan.
De meelopers/toeschouwers houden zich het liefst afzijdig, omdat ze vaak niet inzien dat hun rol bij het pesten groter is dan ze denken. Meestal zijn deze kinderen ervan overtuigd dat ze niets verkeerds gedaan hebben.
Verder wordt het pesten meer en meer een gewoonte naarmate dit langer duurt. Vaak weten kinderen niet beter dan dat één persoon meestal gepest wordt, ze zien het als iets wat erbij hoort en staan er verder niet bij stil.

Zijn er manieren om pesten effectief tegen te gaan?

Kinderen kunnen vaak erg makkelijk beginnen met pesten, een oplossing is meestal moeilijker te vinden. In sommige situaties lijkt het zelfs onoplosbaar. Toch is pesten te bestrijden, mits het serieus aangepakt wordt.

Een paar manieren om pesten tegen te gaan:

Consequent ingrijpen; Maak duidelijk wat voor gevolgen het heeft voor de pester (en voor de andere twee partijen) als er gepest wordt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een van te voren besloten straf.
Kinderen die gepest worden moeten weten dat ze om hulp kunnen vragen en bij wie. Alleen het idee dat het kind ergens terecht kan, zou al als steun kunnen werken. Hierbij is het wel belangrijk dat deze persoon al bekend (en dus vertrouwder) is bij het kind, zodat het minder eng is om erop af te stappen.
Men moet niet bang zijn om een begin te maken met het aanpakken van pesten, omdat iedereen een begin kan maken waarop wordt voortgebouwd.
Alle betrokkenen zijn nodig om het probleem op te lossen. Dit zijn dus niet alleen de drie groepen (pesters, gepeste, toeschouwers) maar ook de ouders, docenten, begeleiders en andere mensen die van invloed kunnen zijn om hier iets aan te doen.

Verder is het belangrijk om alle betrokkenen te benaderen, zodat iedereen er iets aan kan doen. `

Hieronder staan een paar voorbeelden van hoe je het zou kunnen aanpakken, ingedeeld per groep. Ditmaal uitgebreid met de groepen “ouders” en “school”.

Kinderen die pesten

Moeten er met ouders, leerkrachten of een ander vertrouwd persoon over praten.
Er moet worden uitgezocht waarom het kind begonnen is met het pesten.
Moeten leren op een positieve manier sociale contacten te leggen. Dit is erg belangrijk omdat ze zich op deze manier sociaal beter kunnen ontwikkelen.

Kinderen die gepest worden

Moeten met ouders, leerkrachten of een ander vertrouwd persoon erover praten
Zullen vaak moeten leren hoe ze beter voor zichzelf kunnen opkomen.
Moeten meer zelfvertrouwen krijgen, bijvoorbeeld door middel van begeleiding. Als een kind geen zelfvertrouwen heeft, kan dit zware gevolgen hebben voor een hoop dingen in hun leven.
Zouden contact op kunnen nemen met hulporganisaties. (onderaan deze tekst verschillende contactgegevens van hulporganisaties)

De meelopers/toeschouwers

Moeten ook met ouders, leerkrachten of een ander vertrouwd persoon praten.
Moeten leren om niet werkloos toe te zien als er iemand gepest wordt.
Zullen ervoor moeten zorgen dat het pestgedrag niet in stand wordt gehouden.
Moeten zich gaan realiseren dat de rol die ze spelen, veel groter is dan ze denken.

Volwassenen

Moeten dit probleem erg serieus nemen, omdat pesterijen grote gevolgen kunnen hebben voor een kind.
De ouders moeten met elkaar praten over dit probleem. Niet persé alleen binnen het gezin, maar ook met ouders van andere kinderen.
Als de school weinig doet aan de situatie, kunnen de ouders de school inlichten en bespreken wat er aan gedaan zou kunnen worden.

School

Moet het probleem serieus en consequent aanpakken.
Er kan een beleid gemaakt worden met richtlijnen of regels met betrekking tot pesten.
Pestgedrag bespreken in de klas, kinderen erop wijzen dat iedereen een rol heeft in een “pestsituatie” en dat iedereen er dus ook wat aan kan doen.
Veilige sfeer creëren in de klas.
Leerlingen ondersteunen bij gedragsveranderingen. Voorbeeld: pesters helpen met het afleren van pesten, de gepeste steunen bij het vinden van meer zelfvertrouwen en de toeschouwers stimuleren niet werkeloos toe te zien.